Het houten bestek – Tessa IJzermans (Marloes)

Hij herkauwde de oorlog

Wanneer Mathilde vijf jaar oud is, ontdekt ze samen met broertje Constant houten bestek in huis. Het blijkt een aandenken aan de oorlog waar vader Mart gehavend uit is gekomen. Tessa IJzermans baseert het verhaal van Mathilde en vader Mart op autobiografische gegevens. In Het houten bestek openbaart zij het leven van Mart; de man die werkte in een Arbeitserziehungslager.

Het is 1967 wanneer Mart steeds verder van zijn familie komt te staan en met Kerst draait hij min of meer door. Mathilde woont op dat moment al niet meer thuis en geniet van haar kunststudie. Geheel volgens de clichébeelden uit veel oorlogsboeken vindt zij op zolder een kist met spullen van haar vader. Ze wordt gegrepen door een schriftje en neemt het mee. Terwijl ze haar studie succesvol probeert door te komen, en haar vader ondertussen met een psycholoog in gesprek gaat, ontdekt ze middels de verhalen in het schrift wat haar vader allemaal heeft meegemaakt.

Lange tijd kan Het houten bestek niet echt intrigeren. IJzermans hanteert lange tijd een zeer beschrijvende verteltrant waarmee ze de lezer buiten het verhaal plaatst. Ronduit overbekend is de manier waarop IJzermans Mathilde in contact laat komen met het verhaal van haar vader en ook het gedrag van vader is menigmaal eerder in een boek beschreven. Het houten bestek dreigt daarmee een dertiende in een dozijn te worden. Het onderscheidt niet, fungeert niet als iets vernieuwends.

Het tij keert een beetje wanneer IJzermans haar verhaal min of meer opdeelt in drie verschillende delen. Het verhaal van Mathilde en haar studie raakt een beetje naar de achtergrond en de verhalen uit de dagboeken krijgen een prominentere plaats; een zeer welkome toevoeging. In combinatie met de passages over Mart bij de psycholoog ontstaat op die manier langzaam een boek dat zich lichtjes onderscheidt van alle andere oorlogs-herinneringsverhalen.

IJzermans richt zich in haar verhaal niet louter op de gruwelen in een Arbeitserziehungslager, maar schenkt bijzonder veel aandacht aan de ‘vlucht’ van Mart. Op die manier opent ze een nieuwe route in de te veel beschreven Tweede Wereldoorlog. Net als heel veel collega-auteurs kan ze het niet nalaten de gruwelen binnen de kampen een plaats te geven, maar daarbij laat ze zich niet verleiden tot het louter opsommen van dat soort gebeurtenissen. Juist door de toevoegingen van Marts vlucht uit het kamp en het gedrag van Mart bij de psycholoog krijgt Het houten bestek iets speciaals.
Hierdoor lijkt ook de krachteloosheid van de overwegend beschrijvende verteltrant af te nemen. Juist in de dagboekfragmenten en bij de gesprekken tussen Mart en de psycholoog is deze verteltrant passend. Het gevolg lijkt zich te vinden in een steeds sterker wordende roman.

Naarmate het verhaal vordert, lijkt het verhaal van Mathilde zelf te ver naar de achtergrond te raken. IJzermans maakt op diverse plaatsen een paar woorden vuil aan de voortgang in de studie en de manier waarop Mathilde met de situatie omgaat, maar dit alles vrij summier. Het houten bestek boet hierdoor wederom in aan kracht: Mathildes verhaal blijft onderbelicht, maar is niet minder interessant.

Het houten bestek lijkt voornamelijk een boek dat zich thuis voelt in het rijtje met alle andere WO2-boeken waarin het leven van iemand ten tijde van de oorlog beschreven wordt. Hoewel menigeen geraakt zal worden door het verhaal van vader Mart en zijn gezin, geldt dit niet voor iedereen. IJzermans valt met haar verhaal precies midden in het rijtje respectabele oorlogsromans. En daar is niets mis mee.

Het houten bestek / Tessa IJzermans / Omslagontwerp Riesenkind, ‘s-Hertogenbosch / Omslagillustratie Debra Lill, Trevillion Images / 2018 / Uitgeverij De Geus / 285 blz. / ISBN 9789044539967

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s